![\"\"](\"https:\/\/cei.org.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/mood-4352126_1920-1024x683.jpg\")
Czyste<\/strong> Serce-Czyste<\/strong> \u015arodowisko.<\/strong> Za\u0142o\u017cenia programowe.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ruch \u015awiat\u0142o-\u017bycie pos\u0142uszny wskazaniom swego Za\u0142o\u017cyciela, aby ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w g\u0142os Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry jest jednym z pi\u0119ciu \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a przenikaj\u0105cych \u017cycie cz\u0142owieka, winien dostrzec tak\u017ce ekologiczny wymiar swojej formacji, maj\u0105cej prowadzi\u0107 do pe\u0142ni chrze\u015bcija\u0144skiej dojrza\u0142o\u015bci. Tym bardziej, \u017ce w trosce o \u015brodowisko przyrodnicze chodzi o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko o pokazanie metod, kt\u00f3re prowadzi\u0142yby do przywr\u00f3cenia naruszonej harmonii w relacjach cz\u0142owieka z przyrod\u0105. Uczniowie Chrystusa s\u0105 bowiem \u015bwiadomi, \u017ce dla ich Mistrza ksi\u0119ga natury stanowi\u0142a cenne miejsce obserwacji nie tylko proces\u00f3w przyrody, ale tak\u017ce praw, maj\u0105cych kluczowe znaczenie dla zrozumienia zasad Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego, kt\u00f3rego nadej\u015bcie z moc\u0105 og\u0142asza\u0142.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n Zagadnienia ekologii tylko z pozoru wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 odleg\u0142e od temat\u00f3w zwi\u0105zanych z programem naszego Ruchu. \u017beby to zrozumie\u0107, wystarczy zatrzyma\u0107 si\u0119 przy jednym z element\u00f3w formacyjnych stosowanych w ramach oazy rekolekcyjnej, jakim jest praktyka wypraw otwartych oczu czy te\u017c bli\u017cej zastanowi\u0107 si\u0119 nad poj\u0119ciem \u201e\u015brodowiska \u017cycia wed\u0142ug Ducha\u201d, kt\u00f3re ma stanowi\u0107 istotny element oazowej rzeczywisto\u015bci, a o kt\u00f3rym pisa\u0142 ks. Blachnicki: \u201eWiadomo, jakim problemem i jakim zagro\u017ceniem \u017cycia jest dzisiaj zjawisko zatrucia \u015brodowiska i ile po\u015bwi\u0119ca si\u0119 uwagi tzw. ochronie \u015brodowiska. To samo dotyczy \u017cycia Bo\u017cego w cz\u0142owieku, nowego \u017cycia w Duchu. Je\u017celi dzisiaj tak cz\u0119sto spotykamy si\u0119 z faktem zaniku i zamierania tego \u017cycia lub z jego marn\u0105 wegetacj\u0105, to dlatego \u017ce brakuje \u015brodowiska, w kt\u00f3rym to \u017cycie mog\u0142oby si\u0119 rozwija\u0107; \u015brodowisko to cz\u0119sto jest zatrute. Oaza rekolekcyjna pragnie stworzy\u0107 przynajmniej na kr\u00f3tki okres 15 dni \u015brodowisko \u017cycia wed\u0142ug Ducha. Ma ona wykaza\u0107, \u017ce chrze\u015bcijanie s\u0105 zdolni do stworzenia w\u0142asnego stylu \u017cycia i \u017ce ten styl przynosi prawdziw\u0105, g\u0142\u0119bok\u0105 rado\u015b\u0107 i wyzwolenie\u201d.<\/em> (Podr\u0119cznik ON\u017b I st. \u2013 Cz\u0119\u015b\u0107 A, og\u00f3lna).<\/p>\n\n\n\n Odpowiadaj\u0105c na wsp\u00f3\u0142czesne wyzwania ekologiczne otwieramy w naszym Ruchu now\u0105 przestrze\u0144 dialogu ze \u015bwiatem i wkraczamy na teren jednego z g\u0142\u00f3wnych areopag\u00f3w, jakim jest dzi\u015b troska o przysz\u0142o\u015b\u0107 naszej planety; a nawet wi\u0119cej, podejmujemy nowe wyzwanie ewangelizacyjne, dla kt\u00f3rego inspiracj\u0105 staj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto ponawiane apele papie\u017ca Franciszka. <\/p>\n\n\n\n W publikacjach zamieszczanych na tej stronie internetowej b\u0119d\u0105 zamieszczane tak\u017ce informacje na temat zada\u0144, kt\u00f3re b\u0119dziemy podejmowa\u0107 w ramach Centrum Ekologii Integralnej w Kro\u015bcienku nad Dunajcem, wynikaj\u0105ce ze wsp\u00f3\u0142pracy z Narodowym Funduszem Ochrony \u015arodowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie. <\/p>\n\n\n\n Poni\u017cej prezentujemy konspekty do przeprowadzenia trzech spotka\u0144 formacyjnych, kt\u00f3re proponujemy dla ch\u0119tnych os\u00f3b z naszego ruchu, niezale\u017cnie od stopnia i etapu prze\u017cywanej formacji.<\/p>\n\n\n\n 1. O ekologii integralnej<\/strong><\/p>\n\n\n\n W encyklice Laudato Si\u2019 Ojciec \u015bwi\u0119ty wzywa chrze\u015bcijan do \u201enawr\u00f3cenia ekologicznego<\/em>, kt\u00f3re <\/em>\u2013 jak pisze \u2013 wi\u0105\u017ce si\u0119 z rozwijaniem wszystkich konsekwencji spotkania z Jezusem w relacjach z otaczaj\u0105cym \u015bwiatem\u201d<\/em> (Laudato Si\u2019, 217). Na tre\u015b\u0107 poj\u0119cia \u201enawr\u00f3cenie ekologiczne\u201d sk\u0142ada si\u0119 zar\u00f3wno ca\u0142o\u015bciowa refleksja nad odpowiedzialno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka za Bo\u017ce dzie\u0142o stworzenia, jak te\u017c, u\u017cywaj\u0105c sformu\u0142owa\u0144 z papieskiej encykliki: porzucenie \u201ekultury konsumpcyjnej\u201d <\/em>(Laudato Si\u2019, 184) czy wr\u0119cz \u201eobsesji na tle konsumpcyjnego stylu \u017cycia\u201d<\/em> (Laudato Si\u2019, 204), przejawiaj\u0105cej si\u0119 m. in. w logice \u201eu\u017cyj i wyrzu\u0107\u201d, <\/em>kt\u00f3ra wynika z faktu \u201enieuporz\u0105dkowanego pragnienia konsumowania wi\u0119cej, ni\u017c faktycznie potrzeba<\/em>\u201d (Laudato Si\u2019, 123). W spo\u0142ecze\u0144stwie przywi\u0105zuj\u0105cym du\u017c\u0105 wag\u0119 do w\u0142asnego statusu materialnego \u2013 w jakim \u017cyjemy \u2013 szczeg\u00f3lnie aktualnym pozostaje pytanie, na ile ulegamy pokusie konsumpcyjnego stylu \u017cycia, kt\u00f3r\u0105 ks. Blachnicki wskazywa\u0142 jako jeden z g\u0142\u00f3wnych przejaw\u00f3w kryzysu wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka. <\/p>\n\n\n\n Papie\u017c Franciszek zach\u0119caj\u0105c nas do troski o wsp\u00f3lny dom, jakim jest zamieszkiwana przez nas Ziemia, jednocze\u015bnie pokazuje, \u017ce na zagadnienia ekologiczne warto patrze\u0107 w kontek\u015bcie \u017cycia duchowego. Zauwa\u017ca mianowicie, \u017ce \u201eprzemoc, jaka istnieje w ludzkich sercach zranionych grzechem, wyra\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w objawach choroby, jak\u0105 dostrzegamy w glebie, wodzie, powietrzu i w istotach \u017cywych\u201d (Laudato Si\u2019, 2). <\/em>W ten spos\u00f3b Ojciec \u015bwi\u0119ty u\u015bwiadamia nam, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 obserwowanego kryzysu ekologicznego jest nie\u0142ad ludzkiego serca, z kt\u00f3rego wynikaj\u0105 dramatyczne konsekwencje, tak\u017ce dla \u015brodowiska przyrodniczego, w jakim cz\u0142owiek \u017cyje. <\/p>\n\n\n\n Warto w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce takie spojrzenie na ekologi\u0119 nie ma nic wsp\u00f3lnego z ideologi\u0105, kt\u00f3ra w imi\u0119 rzekomej troski o nasz\u0105 planet\u0119, pragnie podporz\u0105dkowa\u0107 \u017cycie ludzi i ich przysz\u0142o\u015b\u0107 regu\u0142om post\u0119powania nie daj\u0105cym si\u0119 pogodzi\u0107 ze specjalnym statusem cz\u0142owieka po\u015br\u00f3d innych stworze\u0144. Tymczasem ekologia integralna, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia mo\u017cna zbudowa\u0107 w oparciu o wskazania ostatnich papie\u017cy, uwzgl\u0119dnia chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wizj\u0119 osoby ludzkiej i otaczaj\u0105cej przyrody. Obejmuje ona nie tylko trosk\u0119 o ro\u015bliny, zwierz\u0119ta oraz o zasoby naturalne Ziemi, ale tak\u017ce interesuje si\u0119 samym cz\u0142owiekiem, wraz z jego histori\u0105 i kultur\u0105 oraz z jego odniesieniem do Stw\u00f3rcy, kt\u00f3ry obdarzy\u0142 go zaszczytn\u0105 misj\u0105 odpowiedzialnego zarz\u0105dcy ca\u0142ego stworzenia.<\/strong> Wype\u0142nienie takiej roli wymaga ze strony ludzi porzucenia konsumpcyjnej i egoistycznej postawy wzgl\u0119dem bli\u017anich i otaczaj\u0105cego ich \u015brodowiska przyrodniczego. Dlatego te\u017c s\u0142usznie zauwa\u017ca papie\u017c Franciszek w swojej encyklice: \u201eNie da si\u0119 utworzy\u0107 nowej relacji z natur\u0105 bez odnowionego cz\u0142owieka. Nie ma ekologii bez w\u0142a\u015bciwej antropologii. Gdy osoba ludzka uwa\u017cana jest jedynie za jaki\u015b kolejny byt po\u015br\u00f3d innych, pochodz\u0105cy jakby z gry losowej lub fizycznego determinizmu, \u00abpowstaje zagro\u017cenie, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci ulegnie w sumieniach os\u0142abieniu\u00bb. Wypaczony antropocentryzm nie musi koniecznie ust\u0119powa\u0107 miejsca jakiemu\u015b \u201ebiocentryzmowi\u201d, bo oznacza\u0142oby to dok\u0142adanie nowego nie\u0142adu, kt\u00f3ry nie tylko nie rozwi\u0105\u017ce problem\u00f3w, ale przysporzy nowych <\/em>(Laudato Si\u2019, 118).<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bciwa interpretacja roli cz\u0142owieka jako tego, kt\u00f3ry ma panowa\u0107 nad stworzeniem to nic innego, jak przyznanie mu, jak ju\u017c powy\u017cej zauwa\u017cono \u2013 na mocy mandatu samego Stw\u00f3rcy \u2013 funkcji zarz\u0105dcy \u015bwiata. Przypominaj\u0105c cz\u0142owiekowi jego odpowiedzialno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem ca\u0142ego stworzenia papie\u017c w encyklice Laudato Si\u2019 uzupe\u0142nia trzy klasycznie pojmowane odniesienia cz\u0142owieka: do Boga, do bli\u017aniego i do siebie samego, jeszcze o relacj\u0119 do stworzonego przez Boga \u015bwiata, wraz z jego \u015brodowiskiem przyrodniczym. Uzupe\u0142nienie to ma fundamentalne znaczenie dla ca\u0142ej egzystencji cz\u0142owieka. Oto bowiem m\u00f3wi\u0105c o mi\u0142o\u015bci do Boga, do bli\u017anich oraz do siebie samego cz\u0142owiek powinien do tego zestawienia doda\u0107 jeszcze trosk\u0119 o \u201ewsp\u00f3lny dom\u201d \u2013 jak okre\u015bla \u015bwiat stworzony przez Boga w tytule swojej encykliki papie\u017c Franciszek. Fakt ten stanowi o wielkiej donios\u0142o\u015bci papieskiego nauczania na temat ekologii. <\/p>\n\n\n\n Przebieg spotkania<\/strong>:<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Na czym polega \u201enawr\u00f3cenie ekologiczne\u201d wed\u0142ug papie\u017ca Franciszka?<\/p>\n\n\n\n – Co dla mnie znaczy zdanie z encykliki Laudato Si\u2019, \u017ce \u201eprzemoc, jaka istnieje w ludzkich sercach zranionych grzechem, wyra\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w objawach choroby, jak\u0105 dostrzegamy w glebie, wodzie, powietrzu i w istotach \u017cywych\u201d?<\/em><\/p>\n\n\n\n – Jako rozumiem zdanie papie\u017ca z encykliki Laudato Si\u2019: \u201eNie ma ekologii bez w\u0142a\u015bciwej antropologii\u201d<\/em>? Na czym polega \u201ew\u0142a\u015bciwa antropologia\u201d, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Ojciec \u015bwi\u0119ty?<\/p>\n\n\n\n – Na czym polega nowo\u015b\u0107 podej\u015bcia ekologii integralnej w stosunku do najcz\u0119\u015bciej spotykanych dzi\u015b przejaw\u00f3w my\u015blenia ekologicznego?<\/p>\n\n\n\n – W jaki spos\u00f3b wsp\u00f3\u0142czesna ekologia mo\u017ce prowadzi\u0107 do niebezpiecze\u0144stwa powstania nowej, panteistycznej religii? <\/p>\n\n\n\n – Ps 139 (138)<\/p>\n\n\n\n – Tajemnica r\u00f3\u017ca\u0144ca: Wniebowst\u0105pienie Pana Jezusa (z dopowiedzeniami po linii: nasza Ojczyzna jest w niebie, ale jeste\u015bmy odpowiedzialni za ziemi\u0119, na kt\u00f3rej nas Stw\u00f3rca postawi\u0142).<\/p>\n\n\n\n 5. Teologiczne aspekty obserwacji przyrody<\/strong> <\/strong><\/p>\n\n\n\n Zar\u00f3wno tajemnica Stworzenia, jak te\u017c tajemnica Wcielenia Chrystusa, nada\u0142y \u015bwiatu wymiar teologiczny. Z tego powodu uzasadnionym staje si\u0119 fakt wykorzystania wiedzy o \u015brodowisku przyrodniczym dla wyja\u015bniania spraw zwi\u0105zanych z rozwojem duchowym cz\u0142owieka. Przypowie\u015bci o Kr\u00f3lestwie, kt\u00f3re w czasie swojej publicznej dzia\u0142alno\u015bci przytacza\u0142 Pan Jezus, s\u0105 przyk\u0142adem takiego w\u0142a\u015bnie post\u0119powania. Do kategorii podobnego dzia\u0142ania mo\u017cemy zaliczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c praktyk\u0119 wypraw otwartych oczu, stosowan\u0105 w ramach Oaz Nowej Drogi oraz na Oazie Nowego \u017bycia I stopnia.<\/p>\n\n\n\n W jednym z komentarzy do encykliki Laudato Si\u2019 znajdziemy nast\u0119puj\u0105c\u0105 uwag\u0119 na temat duchowego wymiaru otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata: \u201eSakramentalno\u015b\u0107 \u015bwiata rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w akcie Wcielenia Syna Bo\u017cego. Poprzez przyj\u0119cie ludzkiej natury Chrystus wywy\u017cszy\u0142 ca\u0142y kosmos i dokona\u0142o si\u0119 swoiste <consecractio mundi>. Dzi\u0119ki temu ziemskie stworzenie uzyskuje now\u0105 tre\u015b\u0107 i rang\u0119, mog\u0105c jednocze\u015bnie sta\u0107 si\u0119 no\u015bnikiem i po\u015brednikiem Boskiego \u017cycia\u201d <\/em>(s. Adejada Sielpin, Encyklika Laudato Si\u2019 z perspektywy teologii liturgii). <\/p>\n\n\n\n Z kolei we wprowadzeniu do punktu dnia, jakim s\u0105 wyprawy otwartych oczu, w Podr\u0119czniku Oazy Nowej Drogi mo\u017cemy przeczyta\u0107: \u201eZasady \u017cycia ludzkiego, jak procesy przyrody, nale\u017c\u0105 do systemu uniwersalnego \u0142adu ustalonego przez Stw\u00f3rc\u0119, kt\u00f3ry na ka\u017cdym poziomie mog\u0105 rozpozna\u0107 ludzie maj\u0105cy dobre oczy i uszy. \u017badna okoliczno\u015b\u0107 codziennego \u017cycia nie jest tak b\u0142aha ani banalna, aby nie mog\u0142a sta\u0107 si\u0119 oknem otwieraj\u0105cym widok na dziedzin\u0119 warto\u015bci ostatecznych; \u017cadna te\u017c prawda nie jest zbyt g\u0142\u0119boka, by nie mo\u017cna by\u0142o dla niej znale\u017a\u0107 analogii w codziennym do\u015bwiadczeniu”. <\/em>(C. H. Dodd, Za\u0142o\u017cyciel chrze\u015bcija\u0144stwa, Pary\u017c 1978, s. 54 n.) <\/p>\n\n\n\n T\u0119 prawd\u0119 mo\u017cna uj\u0105\u0107 jeszcze w nieco inny, cho\u0107 podobny spos\u00f3b, zauwa\u017caj\u0105c \u017ce Jezus \u201epodkre\u015bla\u0142 pi\u0119kno i cudowno\u015b\u0107 przyrody i wi\u0105za\u0142 cz\u0142owieka z przyrod\u0105 przez wsp\u00f3lny porz\u0105dek, gdzie jeden poziom m\u00f3g\u0142 uzyska\u0107 wyja\u015bnienie w \u015bwietle drugiego, a Boga mo\u017cna by\u0142o dostrzec na wszystkich poziomach. Na ka\u017cdej p\u0142aszczy\u017anie cz\u0142owiek spotyka swego Stw\u00f3rc\u0119, Pana nieba i ziemi.\u201d <\/em>(C. H. Dodd, Za\u0142o\u017cyciel chrze\u015bcija\u0144stwa, s. 72.) <\/p>\n\n\n\n Obserwacja przyrody i otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata, podejmowana z perspektywy cz\u0142owieka wierz\u0105cego, mo\u017ce zatem stanowi\u0107 wa\u017cny element jego ludzkiej i religijnej formacji, uzupe\u0142niaj\u0105c werbalny przekaz prawd wiary, a zw\u0142aszcza katechez\u0119 na temat praw kieruj\u0105cych rozwojem \u017cycia duchowego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Trzeba nam zatem zdoby\u0107 si\u0119 na postaw\u0119 zadziwienia i kontemplacji, kt\u00f3ra wed\u0142ug papie\u017ca Franciszka winna cechowa\u0107 nasz kontakt z przyrod\u0105 (por. Laudato Si\u2019: 11, 97, 125). Przyk\u0142ad takiej postawy daje nam Zbawiciel, kt\u00f3ry \u201esam by\u0142 w sta\u0142ym kontakcie z przyrod\u0105 i zwraca\u0142 na ni\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, pe\u0142n\u0105 mi\u0142o\u015bci i zadziwienia. Gdy przemierza\u0142 ka\u017cdy skrawek swej ojczyzny, zatrzymywa\u0142 si\u0119, by podziwia\u0107 pi\u0119kno stworzone przez Ojca, zach\u0119caj\u0105c swoich uczni\u00f3w do rozpoznawania w rzeczach Bo\u017cego or\u0119dzia\u201d <\/em>(Laudato Si\u2019, 97).<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0105zek obserwacji przyrody z wymiarem duchowym cz\u0142owieka ukazuje te\u017c ks. Roman Rogowski w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eMistyka g\u00f3r\u201d (Wroc\u0142aw 1989):<\/p>\n\n\n\n Najpierw gdzie\u015b na skraju pustyni, pod ciemnym niebem i pod \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105 Ducha, zrodzi\u0142o si\u0119 zdanie: \u201eZ wielko\u015bci i pi\u0119kna stworze\u0144 poznaje si\u0119 przez podobie\u0144stwo Stw\u00f3rc\u0119\u201d (Mdr 13, 5). Potem pod b\u0142\u0119kitnymi wodami Zatoki Korynckiej Pawe\u0142 z Tarsu, natchniony Duchem, pisa\u0142 podobnie: \u201eOd stworzenia \u015bwiata niewidzialne Bo\u017ce przymioty \u2013 wiekuista Jego pot\u0119ga oraz B\u00f3stwo \u2013 staj\u0105 si\u0119 widzialne dla umys\u0142u przez Jego dzie\u0142a\u201d(Rz 1, 20). Jak gdyby nawi\u0105zuj\u0105c do tych Bo\u017cych s\u0142\u00f3w H. Wackenroder pisa\u0142: \u201eOd wczesnej mojej m\u0142odo\u015bci, kiedy najpierw poznawa\u0142em Boga ludzi z prastarych \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g naszej wiary, zawsze by\u0142a przyroda najbardziej gruntown\u0105 i najbardziej wyra\u017an\u0105 ksi\u0119g\u0105 objawienia o Jego istocie i Jego przymiotach\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ludowy m\u0119drzec, Grek Zorba z opowie\u015bci N. Kazantzakisa mawia\u0142: \u201eB\u00f3g co chwila przybiera inne oblicze i chwa\u0142a temu, kto potrafi rozpozna\u0107 Go pod ka\u017cd\u0105 z tych postaci\u201d. <\/em><\/p>\n\n\n\n Wst\u0119puj\u0105c na stopie\u0144 trzeci jak za \u015bw. Janem od Krzy\u017ca na G\u00f3r\u0119 Karmel odnajdujesz g\u00f3ry jako znak i obraz Boga Jedynego i Osobowego, Pana i Stworzyciela. G\u00f3ry wskazuj\u0105 na Niego, przypominaj\u0105 Go i uobecniaj\u0105. On jest obecny wsz\u0119dzie, bo \u201ew Nim \u017cyjemy, poruszamy si\u0119 i jeste\u015bmy (Dz 17, 28). Jest wszechobecny, ale ponadto w swojej niesko\u0144czonej mi\u0142o\u015bci i Boskiej fantazji zwi\u0105za\u0142 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 ze znakami materialnymi, jakimi s\u0105 g\u00f3ry. Wsz\u0119dzie obecny i nieogarniony mo\u017ce niejako kondensowa\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w g\u00f3rach jak w \u015bwi\u0105tyni. Dlatego jest \u201eBogiem g\u00f3r\u201d (1Krl 20, 28) i na g\u00f3rze mieszka (Ps 68), i tam ukazuje swoje oblicze (Rdz 22). Dlatego Tenzing, gdy powr\u00f3ci\u0142 ze szczytu Sagarmathy, powiedzia\u0142: \u201eCzu\u0142em tylko wielk\u0105 blisko\u015b\u0107 Boga\u201d. Dlatego R. Cornuto mawia\u0142: \u201eG\u00f3ry s\u0105 ikon\u0105 Boga i sakramentem Najwy\u017cszego\u201d. (\u2026)<\/em><\/p>\n\n\n\n Zagubiony gdzie\u015b w dalekich Andach Leonardo Boff pisa\u0142: \u201eStoi przede mn\u0105 \u0142a\u0144cuch g\u00f3rski. Niekiedy pali go s\u0142o\u0144ce, niekiedy siecze deszcz, nierzadko otula mg\u0142a. Nie skar\u017cy si\u0119 nigdy, nie czeka na podzi\u0119kowanie. Jest zawsze majestatyczny i zawsze daje siebie. Jest on jak B\u00f3g. Dlatego \u0142a\u0144cuch g\u00f3rski jest sakramentem Boga: objawia, przypomina, daje \u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u017byjemy w teosferze, o czym nam m\u00f3wi teoekologia, nauka, kt\u00f3ra zrodzi\u0142a si\u0119 z medytacji Bo\u017cego S\u0142owa i do\u015bwiadczenia, mojej fascynacji stworzeniem i \u015bwiat\u0142a z G\u00f3ry. Poniewa\u017c jednak zagubili\u015bmy wra\u017cliwo\u015b\u0107 wiary i prostot\u0119 mistyki, i stali\u015bmy si\u0119 racjonalistami lub deistami, tego rodzaju postaw\u0119 religijn\u0105 jeste\u015bmy sk\u0142onni uwa\u017ca\u0107 za panteizm lub skrajny immanentyzm. Tymczasem jest to tylko prze\u017cywanie realnej, \u017cywej obecno\u015bci Boga, kt\u00f3ry jest z natury Emmanuelem, czyli \u201eBogiem z nami\u201d. Dlatego Biblia nie waha si\u0119 powiedzie\u0107: \u201eOn jest wszystkim\u201d (Syr 43, 27). Ale zaraz, by nie zapomnie\u0107 o Bo\u017cej transcendencji, przypomina: \u201eOn jest wi\u0119kszy, ni\u017c wszystkie Jego dzie\u0142a\u201d (Syr 43, 28). <\/em><\/p>\n\n\n\n (\u2026) I ws\u0142uchuj\u0119 si\u0119 w g\u0142\u0119bokie s\u0142owa Pierre\u2019a Teilharda de Chardin z jego \u201e\u015arodowiska Bo\u017cego\u201d: \u201eBo\u017ca obecno\u015b\u0107 rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 wsz\u0119dzie i tak nas otoczy\u0142a, tak g\u0142\u0119boko przenikn\u0119\u0142a, \u017ce nie pozostaje nam ju\u017c miejsca, by pa\u015b\u0107 przez Ni\u0105 na kolana \u2026 Wst\u0119puj\u0105c na niebiosa po zst\u0105pieniu do piekie\u0142 tak nape\u0142ni\u0142e\u015b sob\u0105 wszech\u015bwiat we wszystkich kierunkach, Jezu, \u017ce odt\u0105d nie mo\u017cemy ju\u017c uciec od Ciebie\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Roman E. Rogowski, Mistyka g\u00f3r, Wroc\u0142aw 1989, s. 25, 42nn.<\/p>\n\n\n\n Przebieg spotkania<\/strong>:<\/strong><\/p>\n\n\n\n – W jakim sensie oazow\u0105 praktyk\u0119 wypraw otwartych oczu mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 jako kontynuacj\u0119 nauczania Jezusa w przypowie\u015bciach?<\/p>\n\n\n\n – Czy w \u015bwietle dzisiejszych rozwa\u017ca\u0144 rozumiem ich sens?<\/p>\n\n\n\n – Dzielenie si\u0119 do\u015bwiadczeniem pi\u0119kna (spotkania z Bogiem?) w przyrodzie.<\/p>\n\n\n\n – Jakie mam wspomnienia odno\u015bnie wypraw otwartych oczu? Czy stanowi\u0142y one dla mnie \u201eokno otwieraj\u0105ce widok na dziedzin\u0119 warto\u015bci ostatecznych\u201d<\/em>? <\/p>\n\n\n\n – Dzi\u0119kczynienie za pi\u0119kno \u015bwiata \u2013 Ps 104 (103)?<\/p>\n\n\n\n – Tajemnica r\u00f3\u017ca\u0144ca Przemienienie na G\u00f3rze Tabor (z dopowiedzeniami).<\/p>\n\n\n\n 6. Zdolno\u015b\u0107 do my\u015blenia symbolicznego<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug ks. Blachnickiego, g\u0142\u00f3wnym celem wypraw otwartych oczu jest \u0107wiczenie w zdolno\u015bci do my\u015blenia symbolicznego, niezb\u0119dnego dla pog\u0142\u0119bionego rozumienia liturgii i w og\u00f3le \u017cycia duchowego cz\u0142owieka, kt\u00f3re w warunkach wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji technicznej i informatycznej pozostaje w stanie wyra\u017anego niedorozwoju. <\/p>\n\n\n\n Wa\u017cn\u0105 zach\u0119t\u0119 do my\u015blenia symbolicznego, zw\u0142aszcza w odniesieniu do liturgii, mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 w Katechizmie Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego, kt\u00f3rego s\u0142owa zosta\u0142y przytoczone w ramach szko\u0142y liturgicznej drugiego dnia Oazy Nowej Drogi III stopnia:<\/p>\n\n\n\n \u201eEwangelie zosta\u0142y napisane przez ludzi nale\u017c\u0105cych do pierwszych wierz\u0105cych, kt\u00f3rzy chcieli podzieli\u0107 si\u0119 wiar\u0105 z innymi. Poznawszy przez wiar\u0119, kim jest Jezus, mogli oni zobaczy\u0107 i ukaza\u0107 innym \u015blady Jego misterium w ca\u0142ym Jego ziemskim \u017cyciu. Wszystko w \u017cyciu Jezusa, od pieluszek przy Jego narodzeniu, a\u017c po ocet podany podczas m\u0119ki i p\u0142\u00f3tna pozosta\u0142e w grobie po Jego zmartwychwstaniu, jest znakiem Jego misterium. Przez czyny, cuda i s\u0142owa zosta\u0142o objawione, \u017ce <w Nim… mieszka ca\u0142a Pe\u0142nia: B\u00f3stwo na spos\u00f3b cia\u0142a> (Kol 2, 9). Cz\u0142owiecze\u0144stwo Jezusa ukazuje si\u0119 w ten spos\u00f3b jako <sakrament>, to znaczy znak i narz\u0119dzie Jego B\u00f3stwa i zbawienia, kt\u00f3re przynosi. To, co by\u0142o widzialne w Jego ziemskim \u017cyciu, prowadzi do niewidzialnego misterium Jego synostwa Bo\u017cego i Jego odkupie\u0144czego pos\u0142ania.\u201d <\/em>(KKK p. 515)<\/p>\n\n\n\n To misterium Boga jest obecne nie tylko w \u017cyciu Jezusa, ale r\u00f3wnie\u017c w \u015bwiecie stworzonym przez Boga, jak za\u015bwiadcza o tym papie\u017c Franciszek:<\/p>\n\n\n\n \u201eWszech\u015bwiat rozwija si\u0119 w Bogu, kt\u00f3ry go ca\u0142kowicie wype\u0142nia. Istnieje zatem misterium, kt\u00f3re trzeba podziwia\u0107 w li\u015bciu, w \u015bcie\u017cce, w rosie, w twarzy ubogiego. Idea\u0142em nie jest tylko przej\u015bcie ze \u015bwiata zewn\u0119trznego do wewn\u0119trznego, by odkry\u0107 dzia\u0142anie Boga w duszy, ale tak\u017ce wyj\u015bcie na spotkanie z Nim we wszystkim, tak jak naucza\u0142 \u015bwi\u0119ty Bonawentura: \u00abKontemplacja jest tym wznio\u015blejsza, im bardziej cz\u0142owiek odczuwa w sobie dzia\u0142anie Bo\u017cej \u0142aski albo im bardziej potrafi rozpoznawa\u0107 Boga w innych stworzeniach\u00bb\u201d (Laudato Si\u2019, 233).<\/em><\/p>\n\n\n\n Na teologiczny, a wr\u0119cz liturgiczny wymiar otaczaj\u0105cego nas \u015brodowiska przyrodniczego, wskazuje te\u017c jeden z komentarzy do encykliki Laudato Si\u2019: \u201eOjciec \u015awi\u0119ty odnosi si\u0119 tak\u017ce do element\u00f3w natury, kt\u00f3re wprost zosta\u0142y zaanga\u017cowane w liturgi\u0119 i dzi\u0119ki temu zosta\u0142y szczeg\u00f3lnie uprzywilejowane. Ma tu na my\u015bli: wod\u0119, chleb, wino, olej, kolory, zapach, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105c rol\u0119 symbolu, odnosz\u0105 cz\u0142owieka do Boga i jego duchowej rzeczywisto\u015bci, a tym samym s\u0142u\u017c\u0105 jako j\u0119zyk w najdoskonalszym na ziemi wielbieniu Boga, czyli w liturgii. Na tym poziomie zaanga\u017cowania w liturgi\u0119 uczestniczy te\u017c nasza ludzka cielesno\u015b\u0107 \u2013 nasze gesty, postawy, ekspresja g\u0142osu i j\u0119zyka werbalnego, \u015bpiew i muzyka\u201d<\/em> <\/p>\n\n\n\n (s. Adejada Sielpin, Encyklika Laudato Si\u2019 z perspektywy teologii liturgii).<\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142ad zach\u0119ty do rozwijania my\u015blenia symbolicznego, nadaj\u0105cego g\u0142\u0119bszy sens prze\u017cywanej liturgii, odnajdziemy r\u00f3wnie\u017c w ksi\u0105\u017cce Michela Quoista, Modlitwa i czyn, kt\u00f3rej fragment zosta\u0142 wykorzystany w szkole liturgicznej w ramach \u00f3smego dnia Oazy Nowej Drogi I stopnia: <\/p>\n\n\n\n \u201eChleb i wino, kt\u00f3re ofiarujesz w czasie naj\u015bwi\u0119tszej ofiary wraz z ca\u0142\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, wyra\u017caj\u0105 powr\u00f3t ca\u0142ego dzie\u0142a stworzenia do swego Stw\u00f3rcy: zbo\u017ce, \u017ceby m\u00f3c rosn\u0105\u0107, \u017cywi\u0142o si\u0119 sokami ziemi, chwyta\u0142o promienie s\u0142o\u0144ca, korzysta\u0142o ze wszystkich gwiazd… Rolnik zasia\u0142 zbo\u017ce, robotnik sporz\u0105dzi\u0142 p\u0142ug, g\u00f3rnik wykopa\u0142 rud\u0119, in\u017cynier… Zebrany w kilku zmielonych ziarnach pszenicy, zawarty w kilku kroplach wina, ca\u0142y wszech\u015bwiat jest obecny w swym tajemniczym wysi\u0142ku posuwania si\u0119 ku \u017cyciu, ca\u0142a ludzko\u015b\u0107 jest obecna w swej przedziwnej pracy nad dope\u0142nianiem dzie\u0142a stworzenia.\u201d <\/em>(Por. M. Quoist, Modlitwa i czyn, s. 375)<\/p>\n\n\n\n Przytoczony wy\u017cej przyk\u0142ad dotyczy praktykowanej na oazach szko\u0142y liturgicznej, kt\u00f3ra wykorzystuj\u0105c odniesienia do \u015bwiata przyrody, pr\u00f3buje zaszczepi\u0107 w uczestnikach rekolekcji oazowych spos\u00f3b my\u015blenia \u0142\u0105cz\u0105cy obserwacje \u015brodowiska naturalnego cz\u0142owieka z jego \u017cyciem duchowym. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c z inn\u0105 cech\u0105 formacji Ruchu \u015awiat\u0142o-\u017bycie, jak\u0105 jest d\u0105\u017cenie do ukszta\u0142towania na oazie rekolekcyjnej tzw. \u201e\u015brodowiska \u017cycia wed\u0142ug Ducha\u201d, co z kolei pokazuje znaczenie formacyjne zar\u00f3wno wypraw otwartych oczu, jak i innych element\u00f3w oazowego programu.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie spojrzenie na przyrod\u0119 oczami cz\u0142owieka wierz\u0105cego czy nawet mistyka ma w duchowo\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej d\u0142ug\u0105 histori\u0119. Wystarczy przywo\u0142a\u0107 posta\u0107 \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu, kt\u00f3rego zachwyt nad dzie\u0142ami Stw\u00f3rcy w pi\u0119kny spos\u00f3b ukazuje niemal wsp\u00f3\u0142czesny nam pisarz Roman Brandstaetter:<\/p>\n\n\n\n (\u2026) W roku 1209, gdy Franciszek i bracia przebywali w Rivotorto, nasta\u0142a ostra zima. Tu\u017c przed \u015awi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia spad\u0142y wielkie \u015bniegi. Gdy Poverello wyjrza\u0142 rano przez w\u0105ziutkie okno swojej celi, zobaczy\u0142 umbryjski krajobraz pokryty bia\u0142ym puchem i jego serce zapa\u0142a\u0142o wielk\u0105 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 dla Stw\u00f3rcy, kt\u00f3ry stworzy\u0142 tyle pi\u0119kno\u015bci, a na domiar wszystkiego wymy\u015bli\u0142 jeszcze \u015bnieg i uczyni\u0142 go w jednym ze swoich Psalm\u00f3w symbolem czysto\u015bci ludzkiego serca. \u015awi\u0119ty Franciszek ujrzawszy zatem ca\u0142e Rivotorto pokryte nieposzlakowanie bia\u0142\u0105 i puszyst\u0105 pow\u0142ok\u0105, zwo\u0142a\u0142 do siebie wszystkich braci i zabroni\u0142 im wychodzi\u0107 z klasztoru w obawie, by nie splamili \u015bniegu \u015bladami st\u00f3p i nie skazili go jak\u0105\u015b nieprzystojn\u0105 czynno\u015bci\u0105. <\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eCzy wolno wam, bracia najmilsi, brudzi\u0107 sanda\u0142ami czysty \u015bnieg \u2013 przem\u00f3wi\u0142 Franciszek do braci \u2013 kt\u00f3rym Pan pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 w swoim Psalmie na okre\u015blenie nieskalanej czysto\u015bci, albowiem w\u0142o\u017cy\u0142 w usta Psalmisty te b\u0142agalne s\u0142owa: <Obmyj mnie, a b\u0119d\u0119 bielszy nad \u015bnieg>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Poverello i bracia siedzieli zatem w swoich celach przez kilka dni nie opuszczaj\u0105c klasztoru, i tylko patrzyli przez okna na b\u0142yszcz\u0105c\u0105 biel, i radowali si\u0119 z powodu jej pi\u0119kno\u015bci. A\u017c s\u0142o\u0144ce z woli Bo\u017cej za\u015bwieci\u0142o i \u015bnieg staja\u0142, i dopiero wtedy bracia wyszli z klasztoru, ale Franciszek, id\u0105c rozmok\u0142\u0105 drog\u0105, wci\u0105\u017c zachowywa\u0142 ostro\u017cno\u015b\u0107 i pilnie baczy\u0142, aby przez nieopatrzny krok nie nast\u0105pi\u0107 na resztki cudownej bieli. <\/em><\/p>\n\n\n\n R. Brandstaetter, Kr\u0105g biblijny i franciszka\u0144ski, Warszawa 1981, s. 548 n.<\/p>\n\n\n\n Pewnego dnia Franciszek wyg\u0142osi\u0142 takie kazanie do ognia: \u201eKochany bracie ogniu, nigdy nie gasi\u0142em lampy ani \u015bwiecy, bo nie chcia\u0142em ci sprawia\u0107 b\u00f3lu. Gdy raz przyszed\u0142e\u015b do mnie w go\u015bcin\u0119, pozwoli\u0142em ci spokojnie strawi\u0107 smako\u0142yk, kt\u00f3ry sobie upatrzy\u0142e\u015b \u2014 m\u00f3j jedyny p\u0142aszcz. Wiem, \u017ce jeste\u015b bardziej uprzejmy i po\u017cyteczny od wszystkich innych \u017cywio\u0142\u00f3w. Dzi\u0119ki twojemu dobroczynnemu dzia\u0142aniu wypiekamy chleb i przyrz\u0105dzamy wszelk\u0105 straw\u0119, kujemy \u017celazo, a ty swoim \u015bwiat\u0142em roz\u015bwietlasz nasze noce, a zim\u0105 ogrzewasz nas mi\u0142osiernym ciep\u0142em. Ale pomy\u015bl, dobry bracie ogniu, co ludzie dzisiaj z ciebie zrobili! Uwi\u0119zili ci\u0119 w prochu strzelniczym, w dynamicie, w pociskach armatnich, w napalmie, w bombach atomowych. Kazali ci wybucha\u0107 i niszczy\u0107 miasta, miasteczka i wsie. Miotaj\u0105 ci\u0119 na bli\u017anich, a ty spalasz ich na popi\u00f3\u0142. Sta\u0142e\u015b si\u0119 narz\u0119dziem cierpienia i \u015bmierci w r\u0119kach szale\u0144c\u00f3w, dobry ogniu, m\u00f3j bracie… Zawsze ci\u0119 kocha\u0142em i kocha\u0107 b\u0119d\u0119 dla mi\u0142o\u015bci Tego, kt\u00f3ry ci\u0119 stworzy\u0142 dla dobra cz\u0142owieka. Dlatego prosz\u0119 ci\u0119, ogniu o gor\u0105cym sercu, aby\u015b w r\u0119kach ludzi, kt\u00f3rzy u\u017cywa\u0107 ci\u0119 b\u0119d\u0105 dla swoich niskich i pod\u0142ych cel\u00f3w i zmusza\u0107 do niegodnych prac, sta\u0142 si\u0119 bry\u0142\u0105 zimnego lodu, ogniu, m\u00f3j bracie umi\u0142owany i p\u0142on\u0105cy”.<\/em><\/p>\n\n\n\n R. Brandstaetter, Kr\u0105g biblijny i franciszka\u0144ski, Warszawa 1981, s. 547<\/em><\/p>\n\n\n\n Natomiast w ksi\u0105\u017cce \u201eOpowie\u015bci chasyd\u00f3w\u201d autorstwa Martina Bubera, kt\u00f3ra zbiera r\u00f3\u017cne nauki pobo\u017cnych \u017byd\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych Europ\u0119 w dw\u00f3ch ostatnich stuleciach, mo\u017cemy znale\u017a\u0107 podobny, misteryjny spos\u00f3b patrzenia na rzeczywisto\u015b\u0107, odnosz\u0105cy si\u0119 nie do dzie\u0142 Stw\u00f3rcy, ale do wytwor\u00f3w nowoczesnej techniki, kt\u00f3ra jako cz\u0119\u015b\u0107 historii cz\u0142owieka zgodnie z encyklik\u0105 Laudato Si\u2019 papie\u017ca Franciszka, r\u00f3wnie\u017c stanowi obszar zainteresowania ekologii integralnej.<\/p>\n\n\n\n O nowoczesnych wynalazkach<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eWszystko mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 naszemu pouczeniu \u2013 powiedzia\u0142 pewnego razu rabbi z Sadag\u00f3ry do swoich chasyd\u00f3w \u2013 wszystko mo\u017ce nas pouczy\u0107. Nie tylko to wszystko, co stworzy\u0142 B\u00f3g, ale i to wszystko, co sporz\u0105dzi\u0142 cz\u0142owiek, mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 naszemu pouczeniu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eO czym \u2013 zapyta\u0142 pow\u0105tpiewaj\u0105co jeden z chasyd\u00f3w \u2013 mo\u017ce nas pouczy\u0107 kolej?\u201d \u201e\u017be w jednej chwili mo\u017cna wszystkiego poniecha\u0107\u201d. \u201eA telegraf?\u201d \u201e\u017be ka\u017cde s\u0142owo jest policzone i trzeba b\u0119dzie za nie zap\u0142aci\u0107\u201d. \u201eA telefon?\u201d \u201e\u017be tam s\u0142ysz\u0105, co tu m\u00f3wimy\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Martin Buber, Opowie\u015bci chasyd\u00f3w, Pozna\u0144 1986, s. 212 n.<\/p>\n\n\n\n Przebieg spotkania<\/strong>:<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Jak rozumiem sformu\u0142owanie: \u201ezdolno\u015b\u0107 do my\u015blenia symbolicznego\u201d? <\/p>\n\n\n\n – Czy posiadam tak\u0105 zdolno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n – Czy potrafi\u0119 wykorzystywa\u0107 obserwacje \u015bwiata przyrody do dziedziny w\u0142asnego \u017cycia duchowego?<\/p>\n\n\n\n – Czy pami\u0119tam z w\u0142asnej formacji poj\u0119cie \u201eorganicznego wzrostu\u201d? Co nale\u017cy przez nie rozumie\u0107? Gdzie mo\u017ce ono znale\u017a\u0107 konkretne zastosowanie?<\/p>\n\n\n\n – W jakim sensie liturgia staje si\u0119 dla mnie \u015bwiatem symboli? Czy symbole liturgiczne przemawiaj\u0105 do mnie?<\/p>\n\n\n\n – Pro\u015bby o pe\u0142niejsze i po\u0142\u0105czone z naszym \u017cyciem prze\u017cywanie liturgii<\/p>\n\n\n\n – Tajemnica r\u00f3\u017ca\u0144ca: Ustanowienie Eucharystii (z dopowiedzeniami).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czyste Serce-Czyste \u015arodowisko. Za\u0142o\u017cenia programowe. Ruch \u015awiat\u0142o-\u017bycie pos\u0142uszny wskazaniom swego Za\u0142o\u017cyciela, aby ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w g\u0142os Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry jest jednym z pi\u0119ciu \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a przenikaj\u0105cych<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/545"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=545"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":549,"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/545\/revisions\/549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cei.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n