Ekologia Integralna jest ideą rozwijającą tradycyjnie rozumianą ekologię. W myśl dokumentów Kościoła Katolickiego ludzie potrzebują integralnej zmiany na wszystkich płaszczyznach życia, stworzenia nowej kultury ekologicznej, która pomoże właściwie odczytać miejsce człowieka oraz pozostałej części Stworzenia w świecie. Głównym źródłem inspiracji dotyczących ekologii integralnej jest encyklika papieża Franciszka, Laudato si’.
Działania ekologiczne obejmują troskę o różne aspekty ochrony przyrody, także przeciwdziałanie postępującym zmianom klimatycznym oraz zachowanie bioróżnorodności gatunkowej. Tymczasem ekologia integralna włącza w przedmiot swojego zainteresowania także człowieka, z jego kulturą, historią oraz odmiennością rasową. Człowiek, jako część stworzonego przez Boga świata, również potrzebuje ochrony, często przed sobą samym, co wymaga zmiany sposobu patrzenia na własne życie, na życie drugiego człowieka oraz na świat, który nas otacza. W ekologii integralnej, oprócz szukania metod służących ograniczeniu zużycia surowców i zmniejszenia liczby odpadów, uczymy się odkrywania duchowych wartości płynących z obserwacji otaczającej nas przyrody. Pomocą w lepszym zrozumieniu zagadnień dotyczących ekologii integralnej może być analiza oficjalnych wypowiedzi przedstawicieli Kościoła katolickiego, które poniżej prezentujemy.
Zgodnie z nauczaniem ostatnich papieży ekologii nie da się dzisiaj sprowadzić jedynie do konkretnych interwencji wymuszonych postępującą degradacją środowiska czy też troską o ograniczenie zużycia wyczerpujących się zasobów naturalnych. Kryzys ekologiczny ujawnia bowiem znacznie poważniejszy nieład, który ma miejsce we współczesnej etyce, kulturze oraz duchowości. Jan Paweł II pisał, że prawdziwy rozwój człowieka ma charakter moralny i pociąga za sobą pełne poszanowanie osoby ludzkiej, powinien być również ukierunkowany na świat przyrody i brać pod uwagę naturę każdego bytu oraz ich wzajemne powiązanie w uporządkowany system. Natomiast Benedykt XVI stwierdził, że przy próbie rozwiązywania problemów współczesnego świata trzeba pamiętać, że księga natury jest jedna i niepodzielna i obejmuje środowisko, życie, seksualność, rodzinę, relacje społeczne, a także inne aspekty. W związku z tym degradacja natury jest ściśle związana z kulturą kształtującą współżycie ludzkie.
Nie nastąpi zatem uzdrowienie relacji człowieka z przyrodą i środowiskiem naturalnym – napisał papież Franciszek w ekologicznej encyklice Laudato si’ – bez uzdrowienia podstawowych relacji międzyludzkich. Co więcej, duchowość chrześcijańska domaga się podkreślenia wyjątkowej wartości człowieka wobec innych stworzeń, którego Stwórca ustanowił odpowiedzialnym zarządcą całego stworzonego świata. Tak więc bez przywrócenia równowagi z sobą samym, solidarności z innymi ludźmi, wreszcie duchowej łączności ze Stwórcą człowiek nie będzie zdolny do zachowania odpowiedniej postawy wobec świata przyrody.
Przeszkodą w kształtowaniu takiej równowagi ekologicznej jest według papieża współczesny paradygmat technokratyczny, powodujący nastawienie konsumpcjonistyczne człowieka względem otaczającego go świata. Stąd też dzisiejszej edukacji ekologicznej nie można sprowadzać jedynie do uświadamiania i przeciwdziałania zagrożeniom środowiska przyrodniczego, ale powinna ona dążyć do zwalczania mitów nowoczesności, takich jak: indywidualizm, nieograniczony postęp, konkurencja, konsumpcjonizm, rynek bez zasad oraz wychowywać do uzyskania równowagi ekologicznej człowieka na różnych płaszczyznach.
Żeby to nastąpiło, potrzeba zdaniem papieża Franciszka nawrócenia ekologicznego, które wiąże się z rozwijaniem wszystkich konsekwencji spotkania z Jezusem w relacjach człowieka z otaczającym go światem. Nawrócenie to prowadzi do przyjęcia alternatywnego stylu życia wobec dominującej dziś postawy konsumpcyjnej, stylu opartego na wstrzemięźliwości, prostocie oraz radości płynącej z umiejętności docenienia tego, co małe i niepozorne. Tak szeroko pojmowaną świadomość ekologiczną papież Franciszek, a za nim komentatorzy jego słów, nazywają ekologią integralną.
Źródła:
- Por. Papież Franciszek, Encyklika Laudato si,
- Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis,
- Por. Benedykt XVI, Encyklika Caritas in veritate,